विजयदुर्ग किल्ल्याची संपूर्ण माहिती | Vijaydurg fort information in Marathi

Vijaydurg fort information in Marathi – नमस्कार मित्रांनो, या लेखात आपण विजयदुर्ग किल्ल्याची संपूर्ण माहिती पाहणार आहोत, कारण विजयदुर्ग हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात वसलेला पाण्याचा गड आहे. हा किल्ला मुंबईच्या दक्षिणेस सुमारे 225 कि.मी. दक्षिणेस आणि गोव्याच्या उत्तरेस 150 कि.मी. अंतरावर आहे. हा किल्ला सुमारे 17 एकर क्षेत्रात पसरलेला आहे. किल्ल्याला तीन तटबंदी आहेत. त्याला आर्मर्ड तटबंदी म्हणतात. त्याभोवती तीन बाजूंनी पाणी आहे. गडामध्ये दोन भुयारी मार्ग आहेत.

Vijaydurg fort information in Marathi

विजयदुर्ग किल्ल्याची संपूर्ण माहिती – Vijaydurg fort information in Marathi

विजयदुर्ग हे नाव कुठून आले? (Where did the name Vijaydurg come from?)

विजयदुर्ग हे नाव “विजय” म्हणजे व्हिक्टरी आणि “दुर्ग” म्हणजे किल्ला अशा दोन शब्दांतून आले आहे. हा किल्ला पूर्वी “गेरिया” म्हणून ओळखला जात असे, कारण हा “गिरी” गावाजवळ आहे. शिवाजीने 1653 मध्ये विजापूरच्या आदिल शहाकडून हा किल्ला ताब्यात घेतला आणि त्याचे नाव “विजय दुर्ग” असे ठेवले कारण तत्कालीन हिंदू सौर वर्षाचे नाव “विजय” होते.

विजयदुर्ग किल्ला कुठे आहे? (Where is Vijaydurg fort located?)

विजयदुर्ग किल्ला जिल्हा सिंधुदुर्गमधील देवगड तालुक्यातील विजयदुर्गच्या द्वीपकल्पांच्या टोकाला आहे. हा महाराष्ट्र, पश्चिम भारताच्या किनारपट्टीवरील अनेक किनाऱ्यापैकी एक किल्ला आहे. हे चारही बाजूंनी पाण्याने वेढलेले आहे परंतु अरुंद रस्त्याद्वारे जमिनीशी जोडलेले आहे. गडाला लागून असलेले बंदर एक नैसर्गिक बंदर आहे आणि अजूनही स्थानिक मच्छीमार वापरतात.

विजयदुर्ग किल्ल्याचा इतिहास (History of Vijaydurg Fort)

11 व्या शतकाच्या शेवटी शिलाहार घराण्याचे राजा भोजने यांनी विजयदुर्ग किल्ला बांधला. नंतर ते बहमनी आणि नंतर आदिलशाहीच्या ताब्यात गेले. टॅव्हर्नियर हा किल्ला 1650 मध्ये पाहिला गेला. त्यांनी ‘विजापूरकरांचा अभेद्य किल्ला’ असे वर्णन केले आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ऑक्टोबर-नोव्हेंबर 1664 मध्ये विजयदुर्ग किल्ला जिंकला.

हा किल्ला कान्होजी आंग्रे व त्यांची मुले संभाजी आंग्रे आणि तुलोजी आंग्रे यांच्या ताब्यात होता. 1756 पर्यंत होते. 13 फेब्रुवारी 1756 रोजी पेशवा आणि ब्रिटीशांच्या एकत्रित सैन्याने तुळजी आंग्रेच्या सैन्याचा पराभव केला आणि विजयदुर्ग ताब्यात घेतला. यामुळे समुद्रावरील मराठ्यांचे वर्चस्व संपले. अँग्लो-पेशवे करारानुसार विजयदुर्ग पेशव्यांना देण्यात येणार होते, परंतु इंग्रजांनी ते सहज स्वीकारले नाही.

शेवटी ब्रिटीशांनी बनकोट किल्ला आणि आसपासची सात गावे पेशव्यांकडून ताब्यात घेतली आणि आठ महिन्यांनंतर पेशवाईंना विजयदुर्ग दिला. पेशव्यांनी विजयदुर्ग प्रांत सुभेदारी आनंदराव धुलाप यांच्या ताब्यात दिला. या किल्ल्यावर मराठ्यांनी 1664 ते 1818 पर्यंत राज्य केले. नंतर इंग्रजांनी हा किल्ला ताब्यात घेतला.

विजयदुर्ग याला पूर्वेचा जिब्राल्टर असेही म्हणतात कारण तो एक अजिंक्य किल्ला होता. 40 कि.मी. लांबीचा वाघोतन खाडी या किल्ल्याचा बालेकिल्ला आहे. कारण नाल्याच्या उथळ पाण्यात मोठ्या जहाजे प्रवेश करू शकत नव्हती आणि मराठी शस्त्रास्त्रांची छोटी जहाजे या नाल्यात लंगर घातली होती, परंतु ती समुद्रावरून दिसू शकली नाहीत.

विजयदुर्ग किल्ला रचना (Vijaydurg fort construction)

हा विजयदुर्ग किल्ला समुद्राच्या मध्यभागी असलेला भारतातील सर्वात भक्कम किल्ला आहे. हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील सर्वात जुना किल्ला आहे. 40 कि.मी.च्या आखातीमुळे हा किल्ला हस्तगत करणे फारच अवघड होते, ज्यांनी जहाजासाठी नैसर्गिक अडथळा म्हणून काम केले आणि किल्ल्याचे रक्षण केले. या खाडीत मराठा युद्धनौका अँकर करायचे होते. (Vijaydurg fort information in Marathi) जेणेकरून खोल समुद्रातून शत्रू त्यांना पाहू शकला नाही.

वाघटना नदीकाठी हा किल्ला रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांना लागणारी सीमा म्हणून कार्यरत आहे.

हा किल्ला मजबूत प्राचीन वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहे. हा किल्ला शिलाहार वंशातील राजा भोज याने बांधला होता. हा किल्ला 1193 ते 1205 च्या दरम्यान बांधला गेला.

गुहा: विजयदुर्ग किल्ल्याच्या आत काही गुहेची रचना अस्तित्त्वात आहे.

एस्केनल बोगदा: आपत्कालीन परिस्थितीसाठी 200 मीटर लांबीचा बोगदा देखील होता. या बोगद्याचा आणखी एक टोक गावातल्या धुळपच्या राजवाड्यात होता.

तलाव: येथे एक मोठा तलाव आहे, जो किल्ल्यावर राहणाऱ्या लोकांसाठी शुद्ध पाण्याचा मुख्य स्त्रोत होता.

तोफ बॉल: किल्ल्यात काही जुन्या तोफांचे गोळेही ठेवले आहेत. किल्ल्याच्या भिंतींवर आजही तुम्हाला किल्ल्याच्या भिंतींवर डागांचे डाग दिसू लागले आहेत.

भिंती: हा किल्ला एक विशाल किल्ला असून त्याला तीन तटबंदी असून तेथे 27 बुरुज आहेत. गडाचे क्षेत्रफळ सुमारे 17 एकर आहे; सर्व गोष्टी पाहण्यासाठी सुमारे 3 तास लागतात भिंती मोठ्या काळ्या खकांनी बनविल्या आहेत (लॅर्टिटेट्स). गडाच्या भिंती सुमारे 8 ते 10 मीटर उंच आहेत.

विजयदुर्ग कसा पोहोचाल (How to reach Vijaydurg)

रोड मार्गे: एसटी बस नियमितपणे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या शहरांवरून विजयदुर्गकडे धावतात. आणि मुंबईगोवा राष्ट्रीय महामार्गावरून सहजपणे विजयदुर्गला जाता येते. हे मुंबईपासून 440 किमी, पणजीपासून 180 किमी आणि कासारदेपासून 60 किमी अंतरावर आहे.

रेल्वेमार्गाने: राजापूर रोड विजयदुर्ग किल्ल्यावर जाण्यासाठी सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन आहे. गडासाठी कणकवली हे पर्यायी रेल्वे स्थानक आहे. हे कोकण रेल्वे मार्गावर असून किल्ल्यापासून 80 किमी अंतरावर आहे.

राजापूर आणि कंकणवल्लीजवळ जाणाऱ्या जवळपास सर्वच गाड्या या दोन स्थानकांवर सहजपणे थांबतात. स्टेशनवरून किल्ल्यापर्यंत तुम्ही सहजपणे खासगी वाहन घेऊ शकता.

विमानाने: रत्नागिरी विमानतळ किल्ल्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी सर्वात जवळचे विमानतळ आहे. तथापि, त्याच्याकडे कमी उड्डाणे आहेत म्हणून कोल्हापूर विमानतळ 150 किमी आणि डाबोलिम विमानतळ 210 किमी पर्यायी आर्थिक विमानतळ आहे.

Also Read:

आज आपण काय पाहिले?

तर मित्रांनो, वरील लेखात आपण Vijaydurg Fort information in marathi पाहिली. यात आपण विजयदुर्ग किल्ला कुठे आहे? आणि त्याचा इतिहास या बद्दल भरपूर काही जाणून घेतले. मला असे वाटत आहे कि, तुम्हाला विजयदुर्ग किल्ल्या बद्दल सर्व काही माहिती मी वरील लेखात दिली आहे.

आमचा एकच हेतू असतो कि, आपल्या मराठी बांधवाना सर्व माहिती एकाच लेखात प्रधान करणे. कारण इंटरनेट एकाच विषय वर खूप लेख पाहण्यास मिळतील, पण आम्ही सर्व काही माहिती एकाच लेखात देण्याचा प्रयत्न करत असतो. जेणे करून तुम्हा सर्वानाचा वेळ वाया न जाऊ.

तसेच Vijaydurg Fort In Marathi हे लेख तुम्हाला कसे वाटले ते नक्की comment box मध्ये सांगा, जेणे करून आमच्या लेखात झालेली चूक आम्ही लवकर सुधारण्याचा प्रयत्न करू. जर मित्रांनो तुमच्या कडे Vijaydurg Fort बद्दल आजून काही माहिती असेल तर नक्की सांगा. कारण तुम्ही दिलेली विजयदुर्गची माहिती वरील लेखात समाविष्ट करूया.

तर मित्रांनो, वरील विजयदुर्गची माहिती या लेखातून तुम्हाला काही शिकायला मिळाले असेल तर तुम्ही नक्की सोशल मिडिया म्हणजे Facebook, Twitter आणि Whatsapp शेअर करा.

Leave a Comment

x