मोहरी म्हणजे काय आणि त्याचे फायदे व नुकसान | Mustard in Marathi

Mustard in Marathi : नमस्कार मित्रांनो आपण आज या लेखामध्ये मोहरी विषयी काही माहिती जाऊन घेणार आहेत. मोहरी हे आपल्या स्वयंपाक घरात वापरला जाणारा एक पर्दार्थ आहेत. मोहरीचे नाव घेतल्यावर सर्वप्रथम आपल्या मनात मोहरीच्या हिरव्या भाज्या येतात. तेल काढण्यासाठी मोहरीचा वापर केला जातो.

याशिवाय भारतीय स्वयंपाकघरात मोहरीच्या दाण्याने टेम्परिंग देखील केली जाते, परंतु आपल्याला हे माहित आहे की आरोग्यासाठीही त्याचे बरेच फायदे आहेत. स्टायलेक्रॅसच्या या लेखात आम्ही आरोग्यासाठी मोहरीच्या बियाण्याचे फायदे आणि तोटे सांगत आहोत.

मोहरीच्या बियाण्यांच्या आरोग्यास होणाऱ्या  फायद्यांबरोबरच आपण मोहरीचा वापर कसा करू शकतो याबद्दल देखील शिकू. जरी, मोहरीचा वापर निश्चितपणे निरोगी राहू शकतो, परंतु गंभीर आजार झाल्यास डॉक्टरांकडून उपचार घेणे योग्य आहे. हा पर्दार्थ एकदम महत्वपूर्ण आहे कारण या पदार्थ शिवाय कोणताच पदार्थ बनणार नाहीत.

मोहरीचे दाणे वेगवेगळ्या मोहरीच्या रोपट्यांचे लहान गोल दाणे आहेत. बियाणे साधारणत 1 ते 2  मिलीमीटर 0.039 ते 0.079  इंच व्यासाचे असतात आणि ते पिवळ्या पांढर्‍यापासून काळ्या रंगाचे असू शकतात. ते बर्‍याच प्रादेशिक पदार्थांमधील एक महत्त्वाचा मसाला आहेत आणि तीन वेगवेगळ्या वनस्पतींपैकी एक असू शकतात: काळी मोहरी ब्रासिका निग्रा, तपकिरी भारतीय मोहरी बी. जुनेशिया किंवा पांढरा – पिवळा मोहरी पाणी, व्हिनेगर किंवा इतर पातळ पदार्थांसह बियाणे पीसून मिसळल्यास पिवळ्या रंगाचा मसाला तयार मोहरी म्हणून ओळखला जातो.

Mustard in Marathi

मोहरी म्हणजे काय आणि त्याचे फायदे व नुकसान – Mustard in Marathi

Table of Contents

मोहरीची लागवड कशी होते (How mustard is grown)

मोहरीचे दाणे थंड हवामान आणि तुलनेने ओलसर मातीसह योग्य परिस्थितीत ठेवल्यास त्यांना अंकुर वाढण्यास आठ ते दहा दिवस लागतात. प्रौढ मोहरीची झाडे बुशांमध्ये विकसित होतात.समशीतोष्ण प्रदेशात मोहरी चांगली वाढतात. मोहरीच्या मोठ्या उत्पादकांमध्ये भारत, पाकिस्तान, कॅनडा, नेपाळ, हंगेरी, ग्रेट ब्रिटन आणि अमेरिका यांचा समावेश आहे. तपकिरी आणि काळी मोहरी त्यांच्या पिवळ्या भागांपेक्षा जास्त उत्पन्न देते.

पाकिस्तानमध्ये कापूसनंतर बलात्कार-मोहरी हा तेल उत्पादनाचा दुसरा महत्त्वाचा स्त्रोत आहे. याची लागवड 233,000 हेक्टर क्षेत्रात असून वार्षिक उत्पादन 307,000 टन असून ते खाद्यतेलाच्या देशांतर्गत उत्पादनात 17% वाटा आहे. (Mustard in Marathi) मोहरीचे दाणे तेल आणि प्रथिने यांचे समृद्ध स्रोत आहेत. बियामध्ये 46-48 % पर्यंत तेल असते आणि संपूर्ण बियाण्याच्या जेवणामध्ये 43.7 % प्रथिने असतात.

मोहरी म्हणजे काय (What is mustard)

क्वचितच असे कोणी असेल ज्यांना मोहरीची माहिती नसेल. मोहरी ही क्रूसीफ्रे किंवा ब्रासीसीसी कुटुंबातील एक वनस्पती आहे, जी आकार 1 ते 3  फूट उंच असू शकते. हे वैज्ञानिकदृष्ट्या ब्रासिका कॅम्पॅस्ट्रिस म्हणून ओळखले जाते. त्याची पाने हिरव्या भाज्या तयार करण्यासाठी वापरली जातात, तर फुले व बिया तेल काढण्यासाठी वापरल्या जातात. याशिवाय मोहरीचे दाणे मसाल्याच्या रूपातही वापरतात.

मोहरीचे प्रकार (Types of mustard)

मोहरीचे तीन प्रकार आहेत, काळी मोहरी, पिवळ्या मोहरी आणि तपकिरी मोहरी. याव्यतिरिक्त, राई मोहरीसारखेच आहे. मोहरीच्या दाण्यापेक्षा मोहरीचे आकार किंचित लहान असतात. तसेच, दोघांची चवही वेगळी आहे. मोहरीचे तेल काढले गेल्यावर लोणच्यामध्ये मोहरी घाला. त्याच वेळी, गुणधर्मांबद्दल बोलताना, जवळजवळ समान गुणधर्म आणि पोषक दोन्ही आढळतात. तसेच इंग्रजीमध्ये दोघांनाही Mustard म्हणतात.

मोहरीचे औषधी गुणधर्म काय आहेत (What are the medicinal properties of mustard)

मोहरी आपल्या आरोग्यासाठी अनेक प्रकारे फायदेशीर ठरू शकते. एनसीबीआयच्या (नॅशनल सेंटर फॉर बायोटेक्नॉलॉजी इन्फर्मेशन) वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनानुसार मोहरीचा प्रत्येक भाग आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकतो. यात कॅरोटीनोईड्स, फिनोलिक संयुगे आणि ग्लूकोसिनोलेट्स सारख्या विविध फायटोकेमिकल्स आहेत.

या फायटोकेमिकल्सच्या सहाय्याने कर्करोग, मधुमेह आणि हृदयरोग  सारख्या आजारांपासून वाचणे सोपे आहे. (Mustard in Marathi) त्यात आढळणारे औषधी गुणधर्म आरोग्यासाठी इतर मार्गांनी देखील फायदेशीर ठरू शकतात, ज्यांचे तपशीलवार वर्णन केले आहे.

मोहरीचे फायदे (Benefits of mustard)

  • दमा मध्ये मोहरीचे फायदे –

मोहरीमध्ये असलेले औषधी गुणधर्म दम्यात फायदेशीर ठरतात. वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, मोहरीच्या दाण्यात सिनापाइन नावाचे सेंद्रिय घटक आढळतात. स्नायूंचा क्रियाकलाप आणि फुफ्फुसाचा कार्य वाढवून दम रोखण्यास मदत करू शकते दमविरोधी कृती.

  • कर्करोगाच्या प्रतिबंधात मोहरीच्या दाण्यांचे फायदे –

मोहरीमध्ये असे काही गुणधर्म आहेत, जे कर्करोगाच्या वाढण्यापासून रोखू शकतात. एनसीबीआयच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित केलेल्या संशोधनात असे आढळले की मोहरीमध्ये अँटीसर्टिनोजेनिक गुणधर्म आहेत. मोहरीमध्ये आढळणारी ही संपत्ती कर्करोग शरीरात वाढण्यापासून रोखू शकते या व्यतिरिक्त आणखी एका संशोधनात असे आढळले आहे.

मोहरीच्या तेलात असलेले ओमेगा -3 पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅटी एसिडस् कोलन कर्करोगाचा धोका रोखण्यासाठी प्रभावी परिणाम दर्शवू शकतात. नक्कीच, वैज्ञानिक अभ्यास पुष्टी करतात की मोहरीमध्ये कर्करोगाविरोधी गुणधर्म आहेत, परंतु ते कर्करोगाचा बरा होऊ शकत नाही. म्हणूनच, जर एखाद्यास या गंभीर आजाराने ग्रस्त असेल तर त्याने डॉक्टरांकडून योग्य उपचार घ्यावे.

  • ब्लड प्रेशरसाठी मोहरीच्या दाण्यांचे आरोग्य फायदे –

मोहरीचा वापर रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी देखील केला जाऊ शकतो. एका संशोधनात असे आढळले की मोहरीच्या दाण्यांमध्ये मिथेनॉल अर्क आढळला, ज्याचा अँटीहाइपरटेन्सिव्ह प्रभाव आहे. (Mustard in Marathi) म्हणून, मोहरीचे दाणे किंवा मोहरीचे मर्यादित प्रमाणात सेवन केल्यास रक्तदाब नियंत्रित ठेवता येते.

  • मायग्रेनमध्ये मोहरीच्या बियाण्याचे फायदे –

मायग्रेनच्या समस्येमुळे, पीडित व्यक्ती डोक्यात असह्य वेदनांनी संघर्ष करते. या समस्येवर मात करण्यासाठी मोहरीचा उपयोग फायदेशीर ठरू शकतो. वैज्ञानिक अहवालानुसार, मोहरीच्या बियामध्ये राइबोफ्लेविन नावाचे जीवनसत्व असते, ज्यामुळे मायग्रेनचा धोका कमी होतो. सध्या या विषयावर अधिक वैज्ञानिक संशोधन आवश्यक आहे. म्हणून, गंभीर मायग्रेनच्या तक्रारींवर डॉक्टरांनी विलंब न करता उपचार केले पाहिजेत.

  • वजन कमी करण्यासाठी मोहरीचे फायदे –

वजन वाढल्याने अनेक गंभीर आजार उद्भवू शकतात आणि मोहरीच्या दाण्यांचे फायदे वजन कमी करतानाही दिसून येतात. होय, एनसीबीआयच्या वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या या विषयावर अनेक वैज्ञानिक संशोधन झाले आहेत. संशोधनानुसार मोहरीच्या बियाण्यांमधून काढलेले तेल वजन कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते. वास्तविक, मोहरीचे तेल डायसिलग्लिसरॉलमध्ये समृद्ध आहे, जे वजन कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते त्याच वेळी, डॉक्टर म्हणतात की मोहरीचे दाणे किंवा मोहरी यांचे पचन होण्यास मदत करते आणि चयापचय वाढवते, ज्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होते.

  • कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करण्यासाठी मोहरीच्या बियाण्याचे आरोग्य फायदे –

मोहरीच्या फायद्यांविषयी बोलताना, त्याचे फायदेशीर परिणाम कोलेस्टेरॉलच्या नियंत्रणामध्ये देखील दिसू शकतात. वैज्ञानिक अभ्यासानुसार डायसीलग्लिसरॉलने समृद्ध असलेल्या मोहरीमध्ये कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित करण्याची क्षमता असते. त्याच्या सेवनानंतर असे दिसून आले आहे की हाय डेन्सिटी लिपोप्रोटीन (एचडीएल) म्हणजेच चांगले कोलेस्ट्रॉल आणि लो डेन्सिटी लिपोप्रोटीन (एलडीएल) म्हणजे बॅड कोलेस्ट्रॉल कमी होते. म्हणून, मोहरीचे तेल कोलेस्ट्रॉलच्या संतुलनात  वापरले जाऊ शकते.

  • मधुमेह रोखण्यासाठी मोहरीच्या दाण्यांचे फायदे –

रक्तातील ग्लुकोजच्या उच्च आणि अनियंत्रित पातळीमुळे मधुमेह होऊ शकतो. मधुमेहाचा त्रास टाळण्यासाठी मोहरी उपयुक्त ठरू शकते. या विषयावर अनेक वैज्ञानिक संशोधनही केले गेले आहेत. खरं तर, संशोधनात असे आढळले आहे की काळ्या मोहरीच्या दाण्यांमध्ये हायपोग्लाइसेमिक आणि अँटीडायबेटिक गुणधर्म असतात, ज्यामुळे रक्तामध्ये ग्लूकोजची पातळी कमी होण्यास मदत होते. टाईप 2 मधुमेहाच्या समस्येमध्ये आराम देण्यासाठी काळ्या मोहरीचे बियाणे काम करू शकतात. एनसीबीआयच्या साइटवर उपलब्ध असलेल्या रिसर्च पेपरद्वारे याची पुष्टी केली गेली आहे.

  • संधिवात मध्ये फायदेशीर –

संधिशोथ हा एक आजार आहे ज्यामध्ये पायांच्या ढेकूळात वेदना तसेच वेदना देखील उद्भवू शकतात. मोहरीच्या तेलाचे फायदे येथे पाहिले जाऊ शकतात. एनसीबीआयच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित झालेल्या वैज्ञानिक संशोधनानुसार, मोहरीच्या तेलात ओमेगा -3 फॅटी एसिड असतात, जे संधिशोथात आराम मिळविण्यासाठी कार्य करू शकतात. हे संधिवात झाल्यामुळे सांध्यातील वेदना आणि सूज काही प्रमाणात कमी करू शकते.

  • रात्रीच्या अंधत्वाची समस्या दूर करण्यासाठी मोहरीचा वापर –

व्हिटॅमिन एची कमतरता रात्रीची दृष्टी किंवा दृष्टी कमी होणे अर्थात रात्री अंधत्व कारणीभूत ठरू शकते. मोहरीचा वापर करून ही समस्या दूर केली जाऊ शकते. एनसीबीआयच्या वेबसाइटवर प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनानुसार पिवळ्या मोहरीमध्ये भरपूर प्रमाणात व्हिटॅमिन-ए आढळते. व्हिटॅमिन-ए रात्रीच्या अंधत्वाची समस्या काही प्रमाणात कमी करण्यास मदत करू शकते. (Mustard in Marathi) नक्कीच, मोहरी रात्री अंधत्वात फायदेशीर ठरू शकते, परंतु गंभीर प्रकरणांमध्ये, शक्य तितक्या लवकर डॉक्टरांचा उपचार केला पाहिजे.

  • रजोनिवृत्ती –

रजोनिवृत्ती झाल्यास स्त्रियांमध्ये मासिक पाळी कायमस्वरुपी थांबते. या अवस्थेत महिला गर्भवती होऊ शकत नाहीत. मोहरीचे फायदे महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीमध्ये आराम मिळवू शकतात. वैज्ञानिक अभ्यासानुसार तांबे, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, लोह आणि सेलेनियमचे प्रमाण मोहरीमध्ये आढळते. हे सर्व पोषकद्रव्ये रजोनिवृत्तीच्या काही लक्षणांपासून किंवा रजोनिवृत्तीच्या स्त्रियांना होणा-या काही समस्यांपासून, जसे की उच्च रक्तदाब आणि ऑस्टिओपोरोसिस यापासून संरक्षण करू शकतात.

मोहरीचा वापर कसा करावा (How to use mustard)

मोहरीमध्ये असलेले पौष्टिक घटक मोहरीच्या दाण्यांचे फायदे आणि त्याचा उपयोग फायदेशीर ठरवतात. मोहरीचा वापर तुम्ही खालील प्रकारे करू शकता.

  • मोहरीच्या तेलाचे काही थेंब सॅलडमध्ये वापरले जाऊ शकते.
  • मोहरीचा उपयोग भाजलेल्या हरभयाबरोबरही करता येतो.
  • मोहरीचा उपयोग मसूर किंवा भाज्यांमध्ये सावली घालण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
  • याशिवाय, मोहरीचे तेल डंपलिंग्ज आणि पापड इ. तळण्यासाठी देखील वापरले जाते.
  • जर त्वचेवर काही लालसरपणा असेल तर तो बाधित भागावर लागू शकतो.
  • आपण केसांवर लावण्यासाठी मोहरीचे तेल देखील वापरू शकता.
  • मोहरीचे तेल शरीराच्या मालिशसाठी देखील वापरले जाऊ शकते.

मोहरी किती काळ टिकवाता (How long mustard lasts)

मोहरीचे तेल किंवा मोहरीचे बियाणे फक्त आवश्यक प्रमाणात खरेदी करा. जर तेल आणि बियाणे योग्य प्रकारे साठवले गेले तर ते बर्‍याच काळासाठी वापरले जाऊ शकते. नेहमी तेल व बिया हवाबंद पात्रात आणि तपमानावर ठेवा.

मोहरीचे काही तोटे (Some disadvantages of mustard)

जर मोहरीचा वापर मर्यादित प्रमाणात केला गेला तर मोहरी खाण्याचे फायदे बरेच आहेत. (Mustard in Marathi) त्याच वेळी जर मोहरीचा उपयोग वैज्ञानिक गोष्टींकडे दुर्लक्ष करत असेल तर मोहरीचे दाणे आरोग्यासाठी हानिकारक असू शकतात. मोहरीचे दाणे किंवा मोहरीचे नुकसान खालीलप्रमाणे आहेत.

  • तळण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या तेलाचा पुन्हा वापर करू नका, यामुळे फुफ्फुसांचा कर्करोग होऊ शकतो. त्यात मोहरीचे तेल देखील असते.
  • जास्त काळ त्वचेवर मोहरी लावल्याने जळजळ होण्याची समस्या देखील उद्भवू शकते
  • व्हिटॅमिन ई सप्लीमेंट्स च्या जास्त प्रमाणात सेवन केल्यामुळे मेंदूत जास्त रक्तस्त्राव होण्याचा धोका देखील असू शकतो.
  • त्याच वेळी मोहरीच्या बियामध्ये भरपूर व्हिटॅमिन-ई आहे . अशाप्रकारे, अन्नाद्वारे प्राप्त व्हिटॅमिन ईचा कोणताही प्रतिकूल परिणाम होऊ शकत नाही, परंतु तरीही खबरदारी म्हणून, संतुलित प्रमाणात ते खा.
  • मोहरीच्या तेलात एरिकिक एसिडचे प्रमाण जास्त प्रमाणात असते
  • ज्यामुळे जास्त प्रमाणात सेवन केल्याने लिपोलिसिसची समस्या उद्भवू शकते, जे हृदयरोगाचे मुख्य कारण बनू शकते. या कारणास्तव, मोहरीच्या तेलाचे जास्त प्रमाणात सेवन करणे सुरक्षित नाही.
  • प्राण्यांवर केलेल्या अनेक प्रयोगांमध्ये हे सिद्ध झाले आहे की मोहरीचा जास्त वापर रोग प्रतिकारशक्ती वाढविण्याऐवजी कमी करू शकतो.

Also Read:

आज आपण काय पाहिले?

तर मित्रांनो, वरील लेखात आपण Mustard information in marathi पाहिली. यात आपण मोहरी म्हणजे काय? फायदे आणि त्यांचा उपयोग कसा करावा? या बद्दल भरपूर काही जाणून घेतले. मला असे वाटत आहे कि, तुम्हाला मोहरी बद्दल सर्व काही माहिती मी वरील लेखात दिली आहे.

आमचा एकच हेतू असतो कि, आपल्या मराठी बांधवाना सर्व माहिती एकाच लेखात प्रधान करणे. कारण इंटरनेट एकाच विषय वर खूप लेख पाहण्यास मिळतील, पण आम्ही सर्व काही माहिती एकाच लेखात देण्याचा प्रयत्न करत असतो. जेणे करून तुम्हा सर्वानाचा वेळ वाया न जाऊ.

तसेच Mustard In Marathi हे लेख तुम्हाला कसे वाटले ते नक्की comment box मध्ये सांगा, जेणे करून आमच्या लेखात झालेली चूक आम्ही लवकर सुधारण्याचा प्रयत्न करू. जर मित्रांनो तुमच्या कडे Mustard बद्दल आजून काही माहिती असेल तर नक्की सांगा. कारण तुम्ही दिलेली मोहरीची माहिती वरील लेखात समाविष्ट करूया.

तर मित्रांनो, वरील मोहरीची माहिती या लेखातून तुम्हाला काही शिकायला मिळाले असेल तर तुम्ही नक्की सोशल मिडिया म्हणजे Facebook, Twitter आणि Whatsapp शेअर करा.

Leave a Comment

x