होमी भाभा संपूर्ण माहिती | Homi Bhabha Information In Marathi

Homi Bhabha Information In Marathi : नमस्कार मित्रांनो, आपण या लेखात होमी भाभा यांच्या जीवनचरित्र बद्दल माहिती पाहणार आहोत, आपणास माहिती कि होमी भाभा हे आपल्या भारताचे पहिले वैधानिक होऊन गेले, हे तर आपल्याला माहिती आहे पण त्यांची कामगिरी बहुतेक कमी लोकांना माहित असेल. म्हणून मी आज तुम्हाला या लेखात होमी भाभा यांची संपूर्ण माहिती देणार आहे. यासाठी तुम्हाला खालील लेख संपूर्ण वाचा.

होमी भाभा हे भारताचे एक महान अणू वैज्ञानिक होते. त्यांना भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाचे जनक असे म्हणता. देशाच्या अणू कार्यक्रमाच्या भावी स्वरूपासाठी त्यांनी असा मजबूत पाया घातला, कि त्या कारणास्तव भारत आज जगातील प्रमुख अणु-समृद्ध देशांच्या रांगेत उभा राहिला आहे.

मूठभर शास्त्रज्ञांच्या मदतीने अणु क्षेत्रात संशोधन करण्यास सुरूवात करणारे डॉ.भाभा यांनी अणुऊर्जाची संभाव्यता आणि विविध क्षेत्रातील संभाव्य वापराची चाचणी यापूर्वीच सुरु केली होती. अणुविज्ञानाच्या क्षेत्रात त्यांनी अशा वेळी काम सुरू केले जेव्हा अविवाहित साखळी प्रतिक्रियांचे ज्ञान नगण्य होते आणि अणुऊर्जापासून वीज निर्मितीची कल्पना कोणी स्वीकारण्यास तयार होत नव्हत.

इलेक्ट्रॉन्सच्या कॅस्केट थियरीचे भाषांतर करताना त्यांनी पृथ्वीवर येताच वातावरणात प्रवेश करणाऱ्या वैश्विक किरणांवर काम केले होते. तसेच ‘टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च‘ (टीआयएफआर) आणि ‘भाभा अणु संशोधन केंद्र‘ स्थापनेत त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते. ते भारतीय अणु ऊर्जा आयोगाचे पहिले अध्यक्षही होऊन गेले.

Homi Bhabha Information In Marathi

होमी भाभा संपूर्ण माहिती – Homi Bhabha Information In Marathi

होमी भाभा जीवन आणि शिक्षण (Homi Bhabha Life and Education)

मुंबईतील एका श्रीमंत पारशी कुटुंबात होमी भाभा यांचा जन्म 30 ऑक्टोबर 1909 रोजी झाला होता. (homi bhabha information in marathi) त्यांचे वडील जहांगीर भाभा यांचे शिक्षण केंब्रिजमध्ये झाले होते आणि ते एक प्रख्यात वकील होते आणि एकेकाळी टाटा एंटरप्रायजेसमध्येही काम करत होते.

तसेच होमीची आई ही वरच्या घरातली होती. त्यामुळे होमीसाठी लायब्ररी घरी ठेवली गेली होती जिथे तो विज्ञान आणि इतर विषयांशी संबंधित पुस्तकांचा अभ्यास करत असे. त्यांनी प्रारंभिक शिक्षण कॅथेड्रल शाळेत केले आणि त्यानंतर पुढील शिक्षणासाठी जॉन कॅनॉन येथे शिक्षण घेण्यास गेले.

सुरुवातीपासूनच त्याला भौतिकशास्त्र आणि गणितामध्ये खूप आवड होती. यानंतर होमीने एल्फिन्स्टन कॉलेज मुंबई व रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्समधून बीएससीची परीक्षा दिली होती. 1927 मध्ये ते इंग्लंडमध्ये गेले जेथे त्यांनी केंब्रिज येथे अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले होते. तेथे त्यांनी 1930 मध्ये बॅचलर पदवी मिळविली आणि 1934 मध्ये त्यांनी केंब्रिज विद्यापीठातून डॉक्टरेटही घेतली होती.

होमीला अभ्यासात तीक्ष्ण बुद्धिमत्तेमुळे शिष्यवृत्ती सुद्धा मिळत राहिली. पीएचडी दरम्यान त्यांना आयझॅक न्यूटन फेलोशिप देखील मिळाली होती. रदरफोर्ड, डेराक आणि निल्स्बॅग या नामांकित वैज्ञानिकांसोबत काम करण्याची संधीही त्यांना मिळाली होती.

भाभाला भौतिकशास्त्र शिकवायचे होते परंतु त्यांनी आपल्या कुटुंबाच्या इच्छेनुसार अभियांत्रिकीचा अभ्यास केला. भौतिकशास्त्राविषयीची त्यांची आवड एखाद्या वेडापेक्षा कमी पातळीपर्यंत होती, म्हणूनच त्याने अभियांत्रिकीचा अभ्यास करत असतानाही स्वत: ला त्यांच्या आवडत्या विषयावर, भौतिकशास्त्रातच जोडले होते.

होमी भाभा करियर सुरुवात (Homi Bhabha started her career)

सन 1937 मध्ये होमी दुसर्‍या महायुद्धाच्या सुरूवातीला भारतात परत आले. (homi bhabha information in marathi) पण ते हुशार असल्यामुळे होमी भाभा यांना बरीच प्रसिद्धी मिळाली होती. यावेळी ते बंगळुरूच्या इंडियन स्कूल ऑफ सायन्समध्ये दाखल झाले आणि 1940 मध्ये त्यांना रीडर म्हणून नियुक्त सुद्धा झाली.

येथूनच त्यांनी नवीन प्रवास सुरू केला, त्यानंतर ते शेवटच्या वेळेपर्यंत देशाच्या विज्ञान सेवेत मग्न होऊन गेले. इंडियन स्कूल ऑफ सायन्स बंगलोर येथे त्यांनी कॉस्मिक किरणांच्या शोधासाठी स्वतंत्र विभाग स्थापन केला होता.

1941 मध्ये, वयाच्या अवघ्या बाराव्या वर्षी डॉ.भाभा रॉयल सोसायटीचे सदस्य म्हणून निवडले गेले, मग नंतर जे स्वत: मध्ये एक मोठे यश होते. तसेच 1944 मध्ये त्यांना प्राध्यापक म्हणून नियुक्त करण्यात आले. इंडियन स्कूल ऑफ सायन्सचे तत्कालीन अध्यक्ष आणि नोबेल पुरस्कार विजेते प्रा. सी. व्ही. रमन हे होमी भाभा यांच्यावरही खूप प्रभाव पाडला गेला.

त्यांनी जेआरडी टाटाच्या मदतीने मुंबईत ‘टाटा इंस्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च’ ची स्थापना केली आणि सन 1945 मध्ये ते दिग्दर्शक म्हणून झाले. 1948 मध्ये डॉ. भाभा यांनी भारतीय अणु ऊर्जा आयोगाची स्थापना केली आणि आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा मंचांवर भारताचे प्रतिनिधित्व सुद्धा केले. या व्यतिरिक्त ते बर्‍याच महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय संघटनांचे प्रमुखही होऊन गेले.

भाभाबद्दलची एक महान गोष्ट म्हणजे त्यांना शास्त्रीय संगीत, शिल्पकला, चित्रकला आणि नृत्य या क्षेत्रातील विज्ञानाविषयी असलेले आणि त्यांची आवडच होती. त्यांनी चित्रकार आणि शिल्पकारांना त्यांची पेंटिंग्ज आणि शिल्प खरेदी करण्यासाठी, त्यांना टोंब्रे येथील संस्थेत सजवण्यासाठी आणि मैफिलींमध्ये भाग घेण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यात आले. प्रख्यात चित्रकार एम.एफ. हुसेन यांच्या पहिल्या प्रदर्शनाचे उद्घाटन डॉ. होमी भाभा यांनी मुंबई येथे केले.

भारताचे महान वैज्ञानिक आणि नोबेल पुरस्कार विजेते सर रमण यांनी केवळ आपल्या वैज्ञानिक मित्रांचे कौतुक शब्दच उच्चारले… पण याला अपवादही झाला होत. (homi bhabha information in marathi)  डॉ. होमी भाभा. रमन त्यांना भारताचा लिओनार्डो डी विंची म्हणून संबोधत असे.

1955 मध्ये अमेरिकेच्या असोसिएशनने जिनिव्हा येथे आयोजित केलेल्या ‘अणुऊर्जा वापरासाठी परमाणु ऊर्जा’ या पहिल्या परिषदेत डॉ. होमी यांना अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले गेले. पाश्चात्य देशांतील शास्त्रज्ञ असा प्रचार करीत होते की अविकसित देशांनी प्रथम औद्योगिक विकासाचा विचार केला पाहिजे, त्यानंतर अणुऊर्जेचा विचार केला पाहिजे, तर डॉ भाभा यांनी याचा तीव्र विरोध केला आणि म्हटले की अल्प विकसित राष्ट्रांनी याचा शांततापूर्वक वापर केला पाहिजे आणि औद्योगिक विकासासाठी आपण करू शकतात.

डॉ. भाभा भाभा यांना पाच वेळा भौतिकशास्त्राच्या नोबेल पुरस्कारासाठी नामांकित केले गेले होते, परंतु विज्ञानविश्वातल्या महान वैज्ञानिकांना हा महान वैज्ञानिक मिळू शकला नाही. 24 जानेवारी 1966 रोजी स्वित्झर्लंडमध्ये विमान अपघातात भारताचा हा महान वैज्ञानिक आणि स्वप्न पाहणारा मरण पावला, ते आपल्या पासून खूप दूर गेले.

त्यांच्या जीवनाची कथा ही आधुनिक भारत निर्मितीचीही कथा आहे. भाभा यांना श्रद्धांजली वाहताना जेआर डी टाटा म्हणाले, “या जगात मला जाणून घेण्याचा बहुमान मिळालेल्या तीन महान व्यक्तींपैकी होमी भाभा एकच आहेत. यापैकी एक जवाहरलाल नेहरू होते, दुसरे महात्मा गांधी आणि तिसरे होमी भाभा होते.

होमी भाभा केवळ एक महान गणितज्ञ आणि वैज्ञानिक नव्हते तर एक उत्तम अभियंता, बांधकाम व्यावसायिक आणि माळी देखील होते. याशिवाय ते कलाकार सुद्धा होते. (homi bhabha information in marathi) खरं तर, मी ओळखत असलेल्या सर्व लोकांपैकी आणि मी उल्लेख केलेल्या या दोन लोकांपैकी, होमी भाभा एकमेव व्यक्ती आहे… ज्यास “संपूर्ण व्यक्ती” म्हटले जाऊ शकते.

होमी भाभा सन्मान (Homi Bhabha honor)

  • 1943 साली अ‍ॅडम्स पुरस्कार मिळाला होता.
  • 1948 साली हॉपकिन्स पुरस्काराने सन्मानित केले.
  • 1954 मध्ये भारत सरकारने डॉ भाभा यांना पद्मभूषणने सजवले होते.
  • होमी भाभा यांना भारतीय आणि परदेशी विद्यापीठातून अनेक मानद पदवी प्राप्त सुद्धा झाल्या.
  • 1941 मध्ये वयाच्या 31 व्या वर्षी डॉ.भाभा रॉयल सोसायटीचे सदस्य म्हणून निवडले गेले होते.
  • त्यांना भौतिकशास्त्रातील पाच वेळेच्या नोबेल पुरस्कारासाठी नामांकन देण्यात आले होते.

तुमचे काही प्रश्न

1. भारतातील अणु कार्यक्रमाचे जनक कोण होते?

“भारतीय अणु उर्जा कार्यक्रमाचे जनक” डॉ होमी भाभा म्हटले जाते. होमी जहांगीर भाभा यांचा जन्म 30 ऑक्टोबर 1909 रोजी मुंबई शहरातील पारशी कुटुंबात झाला होता. तसेच त्यांचे वडील जहांगीर भाभा हे एक सुप्रसिद्ध वकील होते.

2. होमी जहांगीर भाभा यांनी कोणत्या तीन अणुभट्ट्या स्थापल्या?

होमी भाभा यांच्या नेतृत्वात अप्सरा, सिरस आणि जरलिना नामक तीन विभक्त अणुभट्ट्यांची स्थापना केली गेली. अधिक माहितीः होमी जहांगीर भाभा यांचा जन्म 30 ऑक्टोबर 1909 रोजी मुंबई येथे झाला आणि त्यांचे 24 जानेवारी 1966 रोजी फ्रान्समध्ये निधन झाले होते.

3. डॉ.बाबा यांचे अनुशक्तीबद्दल काय मत होते?

अनुशक्ती – डॉ.भाभा यांनी विकास आणि शांततेसाठी अणुशक्तीचा वापर सुचविला. भाभा लहानपणापासूनच खूप संगीतप्रेमी होते.

4. भारताचे पहिले अणु वैज्ञानिक कोण होते?

भारतातील पहिल्या अणु चाचणीचे शिल्पकार डॉ. राजा रमन डॉ. होमी जहांगीर भाभा यांच्याकडे भारतात अण्वस्त्र कार्यक्रमाचा पाया घालण्यासाठी जातात, पण डॉ. राजा रामन यांचेही योगदान या कामात कमी नाही.

5. होमी जहांगीर भाभा कधी मरण पावले?

24 जानेवारी 1966

6. भारतीय अणुऊर्जा आयोगाचे पहिले अध्यक्ष कोण होते?

अणु उर्जा विभाग (डीएई) अंतर्गत ही एक महत्त्वपूर्ण प्रशासकीय संस्था होती. त्याचा प्रभार थेट पंतप्रधानांकडे आहे, आणि डॉ. होमी जहांगीर भाभा हे एईसीचे पहिले अध्यक्ष होते.

7. भारतात अणुबॉम्ब कधी बनवला गेला?

11 मे 1998 रोजीची तारीख, जी इतिहासाच्या पानांमध्ये नोंदविली गेली आहे, कारण राजस्थानच्या पोखरणमध्ये आज तीन बॉम्बची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. मग त्यानंतर भारत अण्वस्त्र राज्य बनले. देशातील माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नेतृत्वात ही परीक्षा घेण्यात आली होत.

Also Read :

आज आपण काय पाहिले?

तर मित्रांनो, वरील लेखात आपण Homi bhabha information in marathi पाहिली. यात आपण होमी भाभा यांचा जन्म, शिक्षण आणि त्यांचे करियर बद्दल भरपूर काही जाणून घेतले. मला असे वाटत आहे कि, तुम्हाला होमी भाभा बद्दल सर्व काही माहिती मी वरील लेखात दिली आहे.

आमचा एकच हेतू असतो कि, आपल्या मराठी बांधवाना सर्व माहिती एकाच लेखात प्रधान करणे. कारण इंटरनेट एकाच विषय वर खूप लेख पाहण्यास मिळतील, पण आम्ही सर्व काही माहिती एकाच लेखात देण्याचा प्रयत्न करत असतो. जेणे करून तुम्हा सर्वानाचा वेळ वाया न जाऊ.

तसेच Homi bhabha In Marathi हे लेख तुम्हाला कसे वाटले ते नक्की comment box मध्ये सांगा, जेणे करून आमच्या लेखात झालेली चूक आम्ही लवकर सुधारण्याचा प्रयत्न करू. जर मित्रांनो तुमच्या कडे Homi bhabha बद्दल आजून काही माहिती असेल तर नक्की सांगा. कारण तुम्ही दिलेली होमी भाभा यांची माहिती वरील लेखात समाविष्ट करूया.

तर मित्रांनो, वरील होमी भाभा या लेखातून तुम्हाला काही शिकायला मिळाले असेल तर तुम्ही नक्की सोशल मिडिया म्हणजे Facebook, Twitter आणि Whatsapp शेअर करा.

Leave a Comment

x